Vele pleinen en straten in Den Haag (en ook de rest van Nederland) zijn vernoemd naar benoemenswaardige mensen van vroeger. Zo leer ik in het Zeeheldenkwartier vele namen van zeehelden kennen en leer ik elke keer weer over schilders in de Schilderswijk. Nu werk ik zelf in Bezuidenhout en loop daar elke dag een rondje. Het viel me op dat ik van veel namen niet weet welke persoon erachter schuilt. En dus ging ik op zoek. Een van die namen bracht me helemaal naar New York; Peter Stuyvesant.

Peter Stuyvesant

Na vele uren vliegen en een aantal straten doorgelopen te hebben sta ik op Stuyvesant Street, een van de oudste straten, op Manhattan. De hoogte van de huizen doet me aan Nederland denken, maar dat is dan ook alles. De Stuyvesant Street liep oorspronkelijk oostwaarts door The Bowery (Peter Stuyvesants bouwerij, zoals boerderij vroeger genoemd werd). Vanaf de Bowery Road (nu Fourth avenue) liep de weg naar het huis van Stuyvesant. Hier is helaas niets meer van te zien, het huis ging in 1778 namelijk verloren in een brand. De familie verkocht de resterende begraafplaats en kapel.

Stuyvesant Street in Manhattan, New York. © Milene van Arendonk

“Hi there, do you know who mr. Stuyvesant was?” vraag ik iemand die een deur uitkomt. “Well, it was the man who used to live here when it was still New Amsterdam.” Toen ik vroeg of mevrouw enig idee had wat meneer hier had gedaan, schudde ze haar hoofd. Niet zo verwonderlijk natuurlijk, ik heb ook flink moeten zoeken naar de persoon achter de naam van de straat waar ik woon.

Gouverneur van Nieuw-Amsterdam

Aan het einde van de straat open ik een stalen hekje en loop de begraafplaats op. De kapel die hier ooit stond brandde in de achttiende eeuw af en werd in 1799 vervangen door de huidige kerk. Peter Stuyvesant werd in 1645 gekozen om de vorige gouverneur Willem Kieft te vervangen in Nieuw-Amsterdam. Hij was een belangrijk man en slaagde erin de stad verschillende malen te beschermen tegen aanvallen van de Indianen en breidde het gebied uit. We lopen wat rond en mogen van de beheerder binnen een kijkje nemen, waar Stuyvesant tot op de dag van vandaag begraven ligt. Hij verteld ons dat er weinig bekend is van Peter Stuyvesant, “except the end of course”. Volgens hem was hij de bekendste gouverneur van Nieuw-Amsterdam, wellicht omdat hij ook de laatste was.

Eerbetoon in steen aan Peter Stuyvesant © Milene van Arendonk

Flushing en de Quakers

Nederlanders stonden en staan erom bekend gastvrij te zijn, mensen te verwelkomen. Dit was niet anders in Nieuw-Amsterdam schreef ik al in mijn stuk over het begin van Nieuw-Amsterdam. Verschillende nationaliteiten en religies werden toegestaan. Tot Peter Stuyvesant. Hij hield een streng regime zonder volledige godsdienstvrijheid.

In Flushing zouden we hier meer over te weten komen. Flushing is een wijk in Queens vernoemd naar Vlissingen. Hier staan nog twee huizen uit die tijd. De ontmoetingsplek van de Quakers (Het Religieus Genootschap der Vrienden. Quakers geloven dat er iets van God in ieder mens is, wat door ieder mens ervaren kan worden) en het huis van de familie Bowne.

Quaker meeting house in Flushing, Queens. © Milene van Arendonk

We stappen de metro uit en komen in een buurt waar de Nederlandse maar ook de Amerikaanse invloeden haast niet te zien zijn. Overal hangen borden met onbekende teksten en tekens. In plaats van hamburgers en hotdogs worden hier noodles en dim sum verkocht. De link met Nieuw-Amsterdam lijkt hier heel ver weg, totdat we aan het einde van de straat een oranje bord zien staan met daarop ‘The Flushing Freedom Mile’. Door deze route te volgen lopen we langs alle historische bezienswaardigheden van Flushing zoals het huis van de Quakers.

Peter Stuyvesant kwam in aanvaring met de Quakers omdat hij hun jeugdige predikant Robert Hodgson een lijfstraf oplegde. Daarna vaardigde hij ook nog een decreet uit dat iedereen die onderdak aan een Quaker verschafte beboet en bestraft kon worden. Dit leidde uiteindelijk tot protesten van de inwoners van Flushing. Het huis van de Quakers is gesloten maar aan een bord met tijden zien we dat de Quakers hier nog altijd samenkomen. Het huis ziet er wat vervallen uit maar lijkt niet heel oud. Helaas kunnen we er niet veel van zien omdat een muur en grote bomen onze blik versperd.

Remonstrantie van Vlissingen

We besluiten verder te lopen en komen aan bij het Bowne huis. “Het protest van de Quakers staat bekend als de ‘Remonstrantie van Vlissingen’ en was een belangrijke voorloper van de grondwettelijke godsdienstvrijheid van de V.S.” vertelt de mevrouw bij het Bowne huis. Dit huis ligt vlakbij het Quaker huis. “De Bowne familie gaf in deze tijd onderdak aan de Quakers, ondanks de boete die ze konden krijgen, en zijn later zelf ook Quakers geworden” Het huis is niet meer wat het vroeger was maar bepaalde elementen van het huis komen uit de tijd van Nieuw-Amsterdam.

Bowne huis in Flushing, Queens

Mevrouw kijkt ons bedenkelijk aan voordat ze verder gaat. “In 1654 schreef Stuyvesant aan de WIC (West-Indische Compagnie) dat ‘het minderwaardige ras, hatelijke vijanden en godslasteraars van Christus niet mogen worden toegelaten om deze kolonie te besmetten en last te veroorzaken’ “, dit had hij niet aan de Quakers maar aan Joodse immigranten gericht. Hij was namelijk bang dat wanneer hij Joodse kolonisten dezelfde rechten gaf als andere minderheidsgroepen, zoals de katholieken, zich aangetrokken zouden voelen tot de kolonie. Mijn Nederlandse trots is gekrenkt, deze man was helemaal niet iemand om trots op te zijn.

Familie Bowne

Hoe meer ik over Stuyvesant hoor, hoe minder ik begrijp dat er een plein naar hem is vernoemd in Den Haag. “Peter Stuyvesant was niet geliefd, hier in de kolonie niet maar ook niet in Nederland. Hij is meermalen opgeroepen om verantwoording af te leggen in Amsterdam voor zijn daden. Maar hij was een slim man en wist zich altijd te verdedigen” gaat onze gids verder.

Nieuw-Amsterdam in 1664 door Johannes Vingboons

In 1662 werd John Bowne door Stuyvesant verbannen omdat hij in zijn huis, het huis waar ik nu sta, een ontmoeting van Quakers had georganiseerd. “Hij werd op een schip gezet naar Nederland. Maar Bowne slaagde erin zijn zaak in 1663 onder de aandacht te brengen van de bestuurders van de WIC. De WIC gelastte Stuyvesant iedereen het recht te geven op zijn eigen religie en vervolging van andersdenkenden te staken”. Mijn Nederlandse trots is enigszins hersteld. Ik bedankt onze gids voor het veranderen van mijn kijk op de Nederlandse gouverneur van Nieuw-Amsterdam. Op de weg terug naar de metro bedenk ik me dat het juist dát is waarom het zo belangrijk én leuk is om met andere mensen te praten. Ze vergroten mijn blik.

De overgave

Deed deze man dan niets goed? Toch wel. De kolonie groeide gestaag onder zijn bewind: er was intensief handelsverkeer en de bevolking nam toe tot ongeveer negenduizend personen. Ook nam de druk van de omringende Engelse kolonie toe. Steeds vaker drongen Engelse kolonisten door in Nederlands gebied. In augustus 1664 verschenen er dan ook vier Engelse oorlogsschepen onder commando van Richard Nicolls. Met vierhonderdvijftig soldaten kwam hij om de kolonie voor de Engelse kroon op te eisen. Dat lukte.

Omdat de meeste Nederlanders tegen het strenge regime van Peter Stuyvesant waren kwam er geen hulp om Nieuw-Amsterdam tegen de Engelsen te verdedigen. Op 24 september 1664 tekende Peter Stuyvesant dan ook de overgave aan de Engelsen. De inwoners van de stad, die New York ging heten, werd vrijheid van godsdienst gegarandeerd.

Standbeeld Peter Stuyvesant. © Milene van Arendonk

Stuyvesant bleef echter in New York op zijn boerderij wonen, deze had hij in 1651 gekocht. Er werkten nu verschillende arbeiders en een veertigtal slaven. In 1672 stierf hij en werd hij begraven in de kapel bij zijn huis. Ik sluit mijn zoektocht naar Peter Stuyvesant dan ook af bij diezelfde plek. Nu geen kapel maar een kerkje en nog altijd die strenge blik gericht naar de Stuyvesant street. Waarschijnlijk niet blij met wat New York geworden is; een stad met vele verschillende religies en de vrijheid om die te praktiseren.